Η Ελλάδα κατέγραψε σημαντική πρόοδο στη μείωση του λεγόμενου «κενού» ΦΠΑ, που από 29% το 2017 περιορίστηκε κάτω από 9% το 2025, σύμφωνα με το ΙΟΒΕ. Παρά τη βελτίωση, η χώρα παραμένει χαμηλά στην κατάταξη της ΕΕ στην είσπραξη ΦΠΑ, κυρίως λόγω των εξαιρέσεων και των πολιτικών μειωμένων συντελεστών.
Σύμφωνα με την τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία, η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στη συμμόρφωση με τον ΦΠΑ, μειώνοντας το κενό κατά 12,6 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ 2019 και 2023 – η μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Η βελτίωση αυτή μετριάζει τον άδικο καταμερισμό του φορολογικού βάρους και τον αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων.
Σημαντικός παράγοντας για τη βελτίωση της συμμόρφωσης ήταν η αύξηση των ηλεκτρονικών πληρωμών και του ηλεκτρονικού εμπορίου. Οι διαδικτυακές πωλήσεις των επιχειρήσεων αυξήθηκαν από 3,8% το 2018 σε 6,9% το 2022, περιορίζοντας τις συναλλαγές με μετρητά και ενισχύοντας τον έλεγχο των εισπράξεων ΦΠΑ.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα είσπραξης εσόδων ΦΠΑ παραμένει χαμηλή σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ, κυρίως λόγω των πολιτικών εξαιρέσεων. Ο δείκτης για το 2024 τοποθετεί την Ελλάδα τρίτη από το τέλος στην κατάταξη, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη περαιτέρω δράσεων για σύγκλιση με την Ευρώπη.
Οι βασικές πηγές απωλειών εσόδων ΦΠΑ είναι οι πολιτικές εξαιρέσεις και οι μειωμένοι συντελεστές. Αυτές εφαρμόζονται για κοινωνικούς λόγους, όπως η προστασία ευάλωτων πληθυσμιακών ομάδων ή η ενίσχυση της κατανάλωσης συγκεκριμένων αγαθών, όπως βιβλία, αλλά έχουν υψηλό κόστος στα δημόσια έσοδα. Παρά την πρόοδο, η απόκλιση του «κενού πολιτικής» σε σχέση με τη διάμεσο της ΕΕ έχει αυξηθεί ελαφρά την τελευταία πενταετία, επηρεασμένη από μέτρα στήριξης κατά την ενεργειακή κρίση.
Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι η αξία των φοροαπαλλαγών αυξήθηκε στο 34,2% των συνολικών φορολογικών εσόδων το 2024 από 19,3% το 2019. Η τάση αυτή δείχνει ότι, παρόλο που οι φοροαπαλλαγές παρέχουν στοχευμένη κοινωνική στήριξη, καθιστούν το φορολογικό σύστημα πιο σύνθετο και μειώνουν τα έσοδα.
Για περαιτέρω βελτίωση, το ΙΟΒΕ προτείνει την ενίσχυση των ηλεκτρονικών πληρωμών σε στοχευμένες συναλλαγές και την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών από τη φορολογική διοίκηση, ώστε να μειωθεί ακόμα περισσότερο το κενό συμμόρφωσης και να προσεγγιστεί ο ευρωπαϊκός μέσος όρος.
