Γράφει ο Πέτρος Κουβάτσος
Μέσα στον Σεπτέμβριο αναμένεται να ξεκινήσει μια εκτεταμένη διαδικασία επικοινωνίας των τραπεζών με περίπου 50.000 δανειολήπτες που διαθέτουν τα λεγόμενα step up δάνεια. Η διαδικασία αυτή αφορά την τροποποίηση των συμβάσεων αυτών των δανείων, τα οποία θα προταθεί να μετατραπούν σε τοκοχρεολυτικά. Τα συγκεκριμένα προϊόντα θεσπίστηκαν την περίοδο 2015-2016, σε μια εποχή κατά την οποία πολλά νοικοκυριά αντιμετώπιζαν έντονη οικονομική δυσχέρεια. Στόχος τους ήταν να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, επιτρέποντας στον δανειολήπτη να ξεκινήσει με πολύ χαμηλές δόσεις και σταδιακά, μέσα στα επόμενα χρόνια, να φτάσει σε υψηλότερα επίπεδα αποπληρωμής.
Η ευρωπαϊκή εποπτική αρχή, ο SSM, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο τρόπος λειτουργίας αυτών των δανείων ενέχει σημαντικό ρίσκο. Αν και στην αρχή οι δόσεις είναι ευνοϊκές, η προβλεπόμενη μελλοντική αύξησή τους θεωρείται απότομη και πιθανό να γίνει μη διαχειρίσιμη, με αποτέλεσμα να αυξάνει τον κίνδυνο αθέτησης των υποχρεώσεων. Έτσι, οι τράπεζες έχουν λάβει σύσταση να αναπροσαρμόσουν αυτά τα δάνεια. Η πρόταση που θα καταθέσουν στους δανειολήπτες περιλαμβάνει νέο συμβόλαιο με σταθερό επιτόκιο 3%. Η αλλαγή αυτή σημαίνει ότι η μηνιαία δόση θα αυξηθεί άμεσα κατά περίπου 25% έως 30% σε σχέση με το επίπεδο στο οποίο βρίσκεται σήμερα. Ωστόσο, αυτή η αύξηση συνοδεύεται από τη σημαντική διασφάλιση ότι στο μέλλον δεν θα υπάρξουν άλλες ανατιμήσεις ή εκπλήξεις, όπως συμβαίνει με το υπάρχον μοντέλο.
Το συνολικό ύψος των step up δανείων αγγίζει τα 5 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, περίπου 3,5 δισ. από αυτά τα δάνεια θα μεταπέσουν στη νέα μορφή των τοκοχρεολυτικών συμβάσεων με σταθερό επιτόκιο. Για τα υπόλοιπα περίπου 1,5 δισ. ευρώ, οι τράπεζες αναμένεται να διατηρήσουν τη σημερινή μορφή των δανείων, γεγονός που θα τις οδηγήσει στη δημιουργία πρόσθετων προβλέψεων ύψους περίπου 300 εκατ. ευρώ, προκειμένου να καλύψουν τον αυξημένο πιστωτικό κίνδυνο που συνδέεται με τη διατήρηση του step up μηχανισμού.
Ένα ιδιαίτερα κρίσιμο και ευαίσθητο πεδίο αφορά τα δάνεια που έχουν συναφθεί σε ελβετικό φράγκο. Στις περιπτώσεις αυτές εξετάζεται το ενδεχόμενο να υπάρξει επιμήκυνση της διάρκειας των δανείων, καθώς οι μηνιαίες δόσεις έχουν ήδη επιβαρυνθεί σημαντικά λόγω της ισοτιμίας του νομίσματος. Σε συνδυασμό με την προγραμματισμένη αύξηση που συνεπάγεται το step up μοντέλο, υπάρχει ορατός κίνδυνος οι δανειολήπτες να βρεθούν αντιμέτωποι με μια αιφνιδιαστική και υπέρμετρη οικονομική πίεση.
Η τελική μορφή των ρυθμίσεων και ο τρόπος με τον οποίο θα εφαρμοστούν οι αλλαγές θα συζητηθούν αναλυτικά στη σύσκεψη που πραγματοποιείται στην Τράπεζα της Ελλάδος. Ο στόχος είναι διττός: από τη μια να διασφαλιστεί ότι οι αλλαγές θα μειώσουν τους κινδύνους για τους δανειολήπτες και την αγορά, και από την άλλη να προστατευθούν οι τιτλοποιήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής», οι οποίες συνδέονται άμεσα με την ποιότητα των δανειακών χαρτοφυλακίων.
