Από την αντοχή μιας ζωής στη λογική του «αγόρασε και πέτα», τι άλλαξε πραγματικά
Ένα ερώτημα που ενώνει όλες τις γενιές επανέρχεται ξανά και ξανά: πώς γίνεται οι οικιακές συσκευές των προηγούμενων δεκαετιών να λειτουργούν ακόμη, ενώ πολλές σύγχρονες αντικαθίστανται μέσα σε λίγα χρόνια. Τα παλιά ψυγεία, πλυντήρια και σκούπες έκαναν λιγότερα πράγματα, όμως τα έκαναν για 30 ή και 40 χρόνια. Σήμερα, ένας τέτοιος κύκλος ζωής μοιάζει σχεδόν αδιανόητος.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι ο μέσος χρόνος ζωής πολλών σύγχρονων συσκευών κυμαίνεται πλέον μεταξύ 5 και 9 ετών, την ώρα που η ποσότητα ηλεκτρονικών αποβλήτων αυξάνεται δραματικά. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών εκτιμά ότι έως το 2030 τα e-waste θα φτάσουν παγκοσμίως τους 82 εκατομμύρια τόνους, αποτυπώνοντας με σαφήνεια το τίμημα της μαζικής κατανάλωσης.
Επαγγελματίες επισκευαστές και μέλη του Repair Café International επισημαίνουν ότι η ανθεκτικότητα των προϊόντων έχει μειωθεί αισθητά. Ο έντονος ανταγωνισμός, η πίεση για χαμηλό κόστος και η παραγωγή με συγκεκριμένες προδιαγραφές έχουν αλλάξει την ισορροπία ανάμεσα στην τιμή και την ποιότητα. Η αυξημένη πολυπλοκότητα, με ηλεκτρονικά κυκλώματα, αισθητήρες και οθόνες, δημιουργεί περισσότερα σημεία πιθανής βλάβης και καθιστά την επισκευή δύσκολη και ακριβή.
Το ζήτημα της λεγόμενης «προγραμματισμένης απαξίωσης» εξακολουθεί να απασχολεί τον δημόσιο διάλογο, ωστόσο η έρευνα είναι πιο επιφυλακτική. Η ερευνήτρια Καμίλα Κράιχ από το ETH Zurich επισημαίνει ότι δεν υπάρχει ενιαίο μοτίβο φθοράς σε όλες τις συσκευές, κάτι που θα ίσχυε αν υπήρχε συστηματικός σχεδιασμός πρόωρης καταστροφής.
Παράλληλα, αλλάζει και η συμπεριφορά των καταναλωτών. Μελέτες δείχνουν ότι όσο αυξάνεται το βιοτικό επίπεδο, τόσο εντατικότερη γίνεται η χρήση των συσκευών, μειώνοντας εκ των πραγμάτων τον χρόνο ζωής τους. Η εποχή της επιδιόρθωσης και της μακροχρόνιας συντήρησης υποχωρεί, δίνοντας τη θέση της στη γρήγορη αντικατάσταση.
