Από τις σχάρες στους δρόμους μέχρι τους υπόγειους αγωγούς και τα ρέματα, ένα ολόκληρο σύστημα υποδομών καλείται να απομακρύνει το νερό της βροχής – Γιατί η συντήρηση είναι απαραίτητη αλλά δεν αρκεί πάντα.
Κάθε φορά που εκδηλώνεται μια ισχυρή βροχόπτωση, η προσοχή στρέφεται στα φρεάτια των δρόμων και στην ικανότητα των πόλεων να απομακρύνουν τα νερά.
Πίσω από τις σχάρες που είναι ορατές στα πεζοδρόμια και στο οδόστρωμα υπάρχει ένα σύνθετο σύστημα συλλογής και μεταφοράς ομβρίων υδάτων, το οποίο αποτελεί βασικό μέρος της αστικής αντιπλημμυρικής προστασίας.
Η λειτουργία του εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: την κατάσταση των φρεατίων, τη χωρητικότητα των αγωγών, τη μορφολογία του εδάφους, την ένταση της βροχόπτωσης και τη δυνατότητα του τελικού αποδέκτη να παραλάβει το νερό.
Η κατανόηση αυτού του συστήματος βοηθά να εξηγηθεί γιατί ορισμένοι δρόμοι πλημμυρίζουν και ποιες παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο.
Ο ρόλος των φρεατίων
Τα φρεάτια υδροσυλλογής τοποθετούνται σε κατάλληλα σημεία του οδικού δικτύου για να συγκεντρώνουν τα νερά της βροχής.
Συνήθως διαθέτουν σχάρες ή άλλα ανοίγματα από τα οποία το νερό εισέρχεται στο υπόγειο δίκτυο.
Η θέση τους καθορίζεται με βάση την κλίση του δρόμου, τη διαμόρφωση του οδοστρώματος και τις αναμενόμενες ποσότητες νερού.
Όταν λειτουργούν σωστά, περιορίζουν τη συσσώρευση νερού στην επιφάνεια και βοηθούν στη διατήρηση της κυκλοφορίας.
Ωστόσο, η δυνατότητα συλλογής τους δεν είναι απεριόριστη.
Οι υπόγειοι αγωγοί
Το νερό που εισέρχεται στα φρεάτια οδηγείται συνήθως σε αγωγούς ομβρίων.
Οι αγωγοί αυτοί μεταφέρουν τις ποσότητες νερού προς μεγαλύτερα τμήματα του δικτύου και τελικά προς κατάλληλους αποδέκτες.
Ανάλογα με την περιοχή, οι αποδέκτες μπορεί να είναι ρέματα, ποτάμια, η θάλασσα ή άλλες προβλεπόμενες υποδομές απορροής.
Η διάμετρος, η κλίση και η κατάσταση των αγωγών καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη δυνατότητα μεταφοράς του νερού.
Εάν οι παροχές υπερβούν τη χωρητικότητα του δικτύου, μπορεί να εμφανιστούν υπερχειλίσεις ή συγκέντρωση νερού στους δρόμους.
Όμβρια και λύματα
Μια βασική διάκριση αφορά τα όμβρια ύδατα και τα αστικά λύματα.
Τα όμβρια είναι τα νερά που προέρχονται από τη βροχή και την επιφανειακή απορροή.
Τα αστικά λύματα προέρχονται κυρίως από τη χρήση νερού σε κατοικίες, επιχειρήσεις και άλλες εγκαταστάσεις.
Σε αρκετές περιοχές τα δύο δίκτυα είναι χωριστά, ώστε τα νερά της βροχής να μη διοχετεύονται στο σύστημα μεταφοράς λυμάτων.
Υπάρχουν, ωστόσο, και περιοχές με διαφορετικές ή παλαιότερες διαμορφώσεις δικτύων.
Η ακατάλληλη σύνδεση των συστημάτων μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετα προβλήματα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια έντονων βροχοπτώσεων.
Γιατί χρειάζεται καθαρισμός
Τα φρεάτια και οι αγωγοί μπορούν να συγκεντρώνουν φύλλα, χώματα, άμμο και απορρίμματα.
Τα υλικά αυτά περιορίζουν την ελεύθερη είσοδο και μεταφορά του νερού.
Ο συστηματικός καθαρισμός και η επιθεώρηση αποτελούν απαραίτητες εργασίες συντήρησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η προετοιμασία πριν από περιόδους αυξημένων βροχοπτώσεων, αλλά και ο έλεγχος μετά από ισχυρά καιρικά φαινόμενα.
Παράλληλα, η συντήρηση πρέπει να γίνεται με βάση τις πραγματικές ανάγκες και την κατάσταση κάθε τμήματος του δικτύου.
Γιατί δεν αρκεί ο καθαρισμός
Η ύπαρξη καθαρών φρεατίων δεν εγγυάται ότι ένας δρόμος δεν θα πλημμυρίσει.
Εάν η ένταση της βροχής είναι μεγαλύτερη από εκείνη που μπορεί να εξυπηρετήσει το δίκτυο, η συσσώρευση νερού ενδέχεται να είναι αναπόφευκτη.
Επιπλέον, ένα φρεάτιο μπορεί να δέχεται νερό κανονικά, αλλά ο υπόγειος αγωγός στον οποίο καταλήγει να έχει περιορισμένη χωρητικότητα.
Αντίστοιχα, προβλήματα μπορεί να προκύψουν όταν ο τελικός αποδέκτης βρίσκεται ήδη σε υψηλή στάθμη.
Για τον λόγο αυτό, η αντιπλημμυρική προστασία απαιτεί συνολική αξιολόγηση του συστήματος και όχι αποκλειστικά έλεγχο των σχαρών στους δρόμους.
Τα ρέματα στις πόλεις
Τα ρέματα αποτελούν φυσικούς διαδρόμους απορροής του νερού.
Η λειτουργία τους είναι σημαντική για τη μεταφορά των υδάτων από υψηλότερες προς χαμηλότερες περιοχές.
Η μείωση της διατομής τους, οι παρεμβάσεις στις κοίτες και η κατάληψη φυσικών χώρων απορροής μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά του νερού κατά τη διάρκεια ισχυρών βροχοπτώσεων.
Η προστασία και η κατάλληλη διαχείριση των ρεμάτων αποτελούν επομένως μέρος του συνολικού αντιπλημμυρικού σχεδιασμού.
Οι τεχνικές μελέτες
Η κατασκευή ενός δικτύου ομβρίων προϋποθέτει υδρολογικές και υδραυλικές μελέτες.
Οι μελέτες εξετάζουν, μεταξύ άλλων, την έκταση της περιοχής που αποστραγγίζεται, τη μορφολογία του εδάφους, τις χρήσεις γης και τα χαρακτηριστικά των βροχοπτώσεων.
Με βάση τα δεδομένα αυτά καθορίζονται οι απαιτούμενες διαστάσεις των αγωγών και οι θέσεις των υποδομών συλλογής.
Η επιλογή του επιπέδου προστασίας συνδέεται με τεχνικά κριτήρια και την πιθανότητα εμφάνισης διαφορετικής έντασης βροχοπτώσεων.
Κανένα δίκτυο δεν μπορεί να εξασφαλίσει απόλυτη προστασία απέναντι σε κάθε πιθανό ακραίο φαινόμενο.
Οι σύγχρονες λύσεις
Πέρα από τους συμβατικούς αγωγούς, ο σύγχρονος αστικός σχεδιασμός αξιοποιεί και παρεμβάσεις που επιτρέπουν στο νερό να συγκρατείται ή να απορροφάται πιο κοντά στο σημείο όπου πέφτει.
Διαπερατά δάπεδα, φυτεμένες επιφάνειες, κατάλληλα σχεδιασμένες ζώνες πρασίνου και υποδομές προσωρινής συγκράτησης ομβρίων μπορούν να μειώσουν την ταχύτητα και την ποσότητα της επιφανειακής απορροής.
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν αντικαθιστούν απαραίτητα τα υπόγεια δίκτυα, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά.
Η καταλληλότητά τους εξαρτάται από το έδαφος, τον διαθέσιμο χώρο, τη συντήρηση και τα χαρακτηριστικά της περιοχής.
Ποιος έχει την ευθύνη
Η διαχείριση των ομβρίων υδάτων συνδέεται με διαφορετικές αρμοδιότητες, ανάλογα με το είδος της υποδομής, την περιοχή και το θεσμικό πλαίσιο.
Δήμοι, περιφέρειες και άλλοι αρμόδιοι φορείς μπορεί να εμπλέκονται στον σχεδιασμό, στην κατασκευή ή στη συντήρηση συγκεκριμένων έργων.
Γι’ αυτό, η ευθύνη για ένα πρόβλημα δεν μπορεί να προσδιοριστεί μόνο από το γεγονός ότι εμφανίζεται σε έναν δημοτικό δρόμο ή σε μια συγκεκριμένη γειτονιά.
Απαιτείται να εξεταστεί ποιος φορέας είναι αρμόδιος για το συγκεκριμένο τμήμα της υποδομής.
Η συμβολή των πολιτών
Οι πολίτες μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη αναφέροντας φραγμένα φρεάτια, συσσωρευμένα απορρίμματα και εμφανείς φθορές στις υποδομές.
Η αποφυγή απόρριψης σκουπιδιών και ογκωδών αντικειμένων σε δρόμους και ρέματα είναι επίσης σημαντική.
Ωστόσο, η συντήρηση και η τεχνική αξιολόγηση των δικτύων αποτελούν ευθύνη των αρμόδιων υπηρεσιών και πρέπει να πραγματοποιούνται από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό.
Οι πολίτες δεν πρέπει να επιχειρούν να ανοίξουν ή να εισέλθουν σε φρεάτια, καθώς υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι τραυματισμού.
Η σημασία του σχεδιασμού
Η αντιπλημμυρική προστασία μιας πόλης δεν εξαρτάται από ένα μεμονωμένο έργο.
Απαιτεί συνδυασμό τεχνικών υποδομών, συντήρησης, προστασίας των φυσικών αποδεκτών και κατάλληλου πολεοδομικού σχεδιασμού.
Η αύξηση των στεγανοποιημένων επιφανειών και οι ισχυρές βροχοπτώσεις δημιουργούν πρόσθετες απαιτήσεις για τα υφιστάμενα δίκτυα.
Η κατανόηση της λειτουργίας των φρεατίων και των αγωγών βοηθά να γίνει σαφές ότι η πρόληψη των πλημμυρών είναι μια συνεχής διαδικασία, η οποία απαιτεί σχεδιασμό, επενδύσεις και συστηματικό έλεγχο.
